Akkusativ (direkte objekt) e289 brug og former

Hvad er akkusativ (biernik)?
Akkusativ (på polsk: biernik) er kasus, som typisk markerer det direkte objekt i en sætning — det, man handler på. På polsk svarer akkusativ på spørgsmålene 'kogo?' (»hvem?«) for personer og 'co?' (»hvad?«) for ting.

Hvornår bruger man akkusativ?

[*]Direkte objekt efter verber: Når verbet tager et direkte objekt (»jeg ser X«, »jeg køber X«). Fx: Widzę kota. (Jeg ser en kat.)
[*]Retning/beve6gelse med visse pre6positioner: Nogle præpositioner skifter kasus efter om der er bevægelse "hen imod" (akkusativ) eller placering "hvor" (lokativ/instrumental). Fx: Wkładam książkę na stół. (Jeg lægger bogen på bordet — bevægelse: na stół, akkusativ) vs. Książka leży na stole. (Bogen ligger på bordet — placering: na stole, lokativ).
[*]Tidsrum/duration: Varighed kan udtrykkes i akkusativ: Czekałem godzinę. (Jeg ventede en time.) eller med przez + akkusativ: Przez godzinę czekałem.
[*]Efter visse verber med præposition: Nogle verber styrer en konstruktion med en præposition, som tager akkusativ: fx czekać na kogoś (vente på nogen), patrzeć na kogoś (se på nogen).

1) Substantiver (navneord)

[*]Maskulinum, ental:

[*]Oe: levende/animale (personer, ofte dyr):

• Hvis navneordet ender på konsonant, er akkusativ ofte lig med genitiv (typisk endelse -a eller -u):


• kot rarr; kota — Widzę kota. (Jeg ser en kat.)


• lekarz rarr; lekarza — Znam lekarza. (Jeg kender en læge.)


• Hvis maskulinum ender på -a (me5ske personnavne som kolega, mężczyzna), skifter -a til -ę i akkusativ:


• kolega rarr; kolegę — Widzę kolegę.


• mężczyzna rarr; mężczyznę — Widzę mężczyznę.

[*]Iikke-personer/ting (inanimat):

• Akkusativ ental = nominativ ental (ingen forme6ndring i mange tilfælde):


• stół rarr; stół — Widzę stół. (Jeg ser et bord.)


• dom rarr; dom — Kupiłem dom.

[*]Femininum, ental:

• Ord, der ender på -a: skift -a rarr; -ę i akkusativ:


• kobieta rarr; kobietę — Widzę kobietę.


• książka rarr; książkę — Kupiłam książkę.


• Feminina uden -a (fx ord, der ender på konsonant): akkusativ ental = nominativ ental:


• myśl rarr; myśl (samme form).

[*]Neutrum, ental:

• Akkusativ ental = nominativ ental:


• dziecko rarr; dziecko — Widzę dziecko.

2) Flertal (accusativ plural)

• Maskulinum personligt (mężczyźni, studenci, chłopcy osv.): akkusativ plural = genitiv plural.


• Widzę chłopców. (»chłopiec« rarr; gen.pl. chłopców)


• Widzę mężczyzn. (»mężczyzna« rarr; gen.pl. mężczyzn)

• Ikke-masculint-personligt flertal (kvinder, ting, neutrum osv.): akkusativ plural = nominativ plural.
• Widzę kobiety. (»kobieta« pl. kobiety)
• Widzę książki. (»książka« pl. książki)

3) Adjektiver
Adjektivet skal aftale med substantivet i køn, tal og kasus. Mønstrene følger substantivernes regler:

[*]Maskulinum levende/animat ental: adjektivet har samme form som genitiv ental: dobry rarr; dobrego

• Widzę dobrego nauczyciela.

• Widzę dobrych przyjaciół. (mask. personlig)


• Widzę dobre książki. (ikke-personlig)

4) Pronominer (vigtige akkusativformer)
Polske personlige pronominer har særlige akkusativformer (ofte en kort og en fuld form):

[*]ja rarr; mnie (jeg rarr; mig)
[*]ty rarr; cię / ciebie (du rarr; dig) — cię er kort (clitic), ciebie bruges ved tryk eller efter præposition
[*]on rarr; go / jego (han rarr; ham)
[*]ona rarr; ją (hun rarr; hende)
[*]ono rarr; je (det)
[*]my rarr; nas (os)
[*]wy rarr; was (jer)
[*]oni/one rarr; ich (dem)

Eksempel: Widzę cię. — Jeg ser dig. (Widzę ciebie er også korrekt, men mere fremhævende)

Særlige konstruktioner og undtagelser

[*]Verber der tager genitiv i stedet for akkusativ: Nogle almindelige verber, som i andre sprog ville tage et direkte objekt, styrer i polsk genitiv (ikke akkusativ). Eksempler:

• potrzebować kogoś/czegoś — »jeg har brug for ...«: Potrzebuję pomocy. (Jeg har brug for hjælp) — pomocy er genitiv.


• szukać kogoś/czegoś — Szukam kluczy. (Jeg leder efter nøgler) — kluczy er genitiv.


• słuchać czegoś — Słucham muzyki. (Jeg lytter til musik).

[*]Negation kan skifte akkusativ til genitiv: Ved negation bruger mange verber genitiv i stedet for akkusativ (især verber som udtrykker besiddelse eller indkøb):

• Mam książkę. (Jeg har en bog.) → Nie mam książki. (Jeg har ikke en bog.)


• Kupiłem gazetę. (Jeg købte avisen.) → Nie kupiłem gazety.

[*]Præpositioner med bevægelse vs. placering: Præpositioner som w, na, pod, nad, przed, za bruger akkusativ ved bevægelse "hen imod" og lokativ/instrumental ved placering. Eksempler:

• Bevægelse (akkusativ): Wchodzę w pokój. (Jeg træder ind i rummet.) — w pokój.


• Placering (lokativ): Jestem w pokoju. (Jeg er i rummet.) — w pokoju.


• Bevægelse: Kładę książkę na stół. (Jeg lægger bogen på bordet.) — na stół.


• Placering: Książka leży na stole. — na stole.

Afsluttende råd
Begynd med at genkende spørgeordene 'kogo?' (personer) og 'co?' (ting). Lær de typiske endelser for hver kombination af køn/tal, og øv dig i de hyppigste verber og præpositioner (fx widzieć, mieć, dać, kłaść, iść, wchodzić m.fl.). Vær opmærksom på de almindelige undtagelser: verber, der styrer genitiv, og at negation ofte kræver genitiv i stedet for akkusativ. Med tiden bliver forskellene (især maskulin animat vs inanimat) intuitive.