Relatvie teikumi ar 'który' un 'kto'

Kad lietot "kto"?

[*]"Kto" parasti nozm "kas" vai "kur" (angl. "who/whomever") un attiecas uz personE1m. To izmanto:

[*]kad teikumam nav skaidra iepriekj minta priekšmeta (brva attiecinoa konstrukcija, angliski "whoever" vai "who") — piem.: Kto przyjdzie, dostanie nagrod. ("Kas pirmais atnks, saems balvu.")
[*]pc demonstratviem vārdiem vai vārdu grupm, kas norda uz kādu personu: ten, kto = "tas, kur". Piem.: Ten, kto pracuje, dostanie urlop.

[*]Atcerieties: nevar teikt *Czowiek, kto...* — pareizi: Czowiek, ktF3ry... vai Ten, kto....

2) Kuru locjumu lietot?
Svaru nosaka nevis pozcija galven teikum, bet funkcija attiecinoajā teikum (vai attiecinoais vietniekvrds ir teikuma subjekts, objekts, dat., utt.). Piemri:
Widzę chłopaka, który stoi przy oknie.
— Latvieu: "Es redzu zēnu, kurš stāv pie loga." ("który" ir nominativs, jo attiecinklauss: "kurš stāv" — subjekts.)

To jest książka, którą czytam.
— Latvieu: "Šī ir grāmata, kuru es lasu." ("którą" ir akuzatīvs — objektam darbības: "lasu ko? grāmatu").

5 paraugi ar atu konkrtu locjumu

[*]Nom.: To jest kobieta, która pracuje w tej firmie.
— "Šī ir sieviete, kura strādā tajā firmā." (kur = nom.)
[*]Akuz.: Książka, którą czytam, jest ciekawa.
— "Grāmata, kuru es lasu, ir interesanta." (którą = akuz.)
[*]Dat.: To jest chłopiec, któremu pomogłem.
— "Tas ir zēns, kam es palīdzēju." (któremu = dat.)
[*]Instr.: To jest narzędzie, którym się posługuję.
— "Šis ir instruments, ar kuru es darbojoties (ar kuru es strādāju)." (którym = instr.)
[*]Lok.: To jest miasto, o którym mówiłem.
— "Šī ir pilsēta, par kuru es runāju." (o którym = ar prievārdu + lok.)

Piemri ar prievrdiem (prepozcijas vieta)
Polu valod prievrdis parasti stjas pirms attiecino vietniekvrda: z którą, o którym, na którym.
Piem.: To jest osoba, z którą rozmawiałem. — "Tā ir persona, ar kuru es runāju." ("rozmawiałem z kim? z którą").

K izmantot "kto" attiecinoajos teikumos?

[*]"Kto" biei lieto bez tiea antecedenta (brva vai brvi attiecinoa konstrukcija):
Kto pierwszy przyjdzie, dostanie bilet. — "Kas pirmais atnāks, saņems biļeti."
[*]Ar demonstratvu: Ten, kto pracuje, dostanie premiju. — "Tas, kurš strādā, saņems piemaksu." ("ten" + "kto" = "tas, kurš")
[*]"Kto" atgrie uz personu; tam ir savas locjuma formas (kogo, kom, kim...), tātad var redzt arī objektu formu: Ten, kogo znam, jest tu. — "Tas, ko es pazīstu, ir eit." ("kogo" = "ko/ko" latv.)

K atskirt: "ktF3ry" vs "kto"?

[*]Atsauce uz konkrtu, iepriekj mintu noun: parasti lieto "ktF3ry". Piem.: Czowiek, który to powiedział...
[*]Brva vai visprinta persona ("kas/kuri...", "tas, kur") vai bez tiea antecedenta: izmanto "kto". Piem.: Kto chce, moe ist.
[*]Ja tev ir vlts vlmi piedalties, salgini latvieu: "kur" ~ "który"; "kas/tas, kur" ~ "kto/ten, kto".

Punkts par komatiem: vai likt komatus ap attiecinoo dau?
Krt: tas atkar no nozmes:

[*]Ja attiecino daa ir precizjoa — t.i. svarga identifikcija (restrictive) — komatus parasti nelieto.
Piem.: Studenci którzy chc zdawa poprawk musz si zapisa. ("Studenti, kuri vēlas..." — bez komatiem, ja runa par to studentu grupu, kas tiei veic darbbu.)
[*]Ja daa sniedz tikai papildus informciju (non-restrictive) — izmanto komatus.
Piem.: Mj brat, który mieszka w Krakowie, odwiedzi mnie w lipcu. (ja tev ir tikai viens brlis un tu pievieno papildinfo).

(Prakse var atst
ies; ja neesi dros, dom nozme: identifikcija = bez komatiem, papildu info = ar komatiem.)

Biek sastopams kldas un ko izvairties:

[*]Rkuda lietot "kto" tiei aiz iepriekj minta lietvrda: nepareizi: *Czowiek, kto...
[*]Neizlgt formu "ktF3ry" atbilsto dzimtei/locjumam: piemram, sievieam antecedentam vajag ktF3ra vai ktF3r formu, nevis który.
[*]Lieto "ktF3ry" ar vrdiem "wszystko/ nic/ coś": tur parasti lieto "co" (nevis "który"). Piem.: pareizi Wszytko, co mam, jest twoje. (nepareizi: *Wszystko, ktF3re mam).
[*]Nepareiza locjuma izvēle: atceries — locjums jm miests no lomas attiecinoaj da.

Salginjums ar citiem pou elementiem ("co", "jaki")

[*]"Co" tiek lietots, ja antecedents ir abstrakts vai visprints ("to, co", "wszystko, co") — tas ir tuvs latvieu "tas, kas".
[*]"Jaki" ir jautjuma vrds "kds/kads" (what kind of) un NAV tiei attiecinoais vietniekvrds. Piem.: Jaki film chcesz? — "Kdu filmu tu gribi?" (nevis "which").

Vairk praktisku piemru (polu v latvieu tulkojums)]

[*]To jest mężczyzna, którego znam od lat.
— "Tas ir vrietis, kuru es zinu jau gadiem."
[*]Książki, które kupiłem, leżą na stole.
— "Grmatas, kuras es nopirku, gu uz galda."
[*]Nie ma nikogo, kto by mógł mi pomóc.
— "Nav neviena, kas man var paldzt." ("kto" brva konstrukcija)
[*]To jest dom, w którym się wychowałem.
— "is ir nams, kur es izaugu." ("w którym" = "kur")
[*]Każdy, kto chce, może spróbować.
— "Ikviens, kur grib, var pammt."