Å danne spørsmål (intonasjon og spørreord)

Å danne spørsmål på spansk: intonasjon og spørreord

Denne artikkelen forklarer hvordan man lager direkte spørsmål på spansk ved hjelp av intonasjon (stemmefall) og spørreord (qué, quién, cuándo, dónde, por qué, cómo, cuál, cuánto osv.). Du får klare regler, mange eksempler og vanlige feil å unngå. Alle forklaringer er på norsk; eksemplene er på spansk med norsk oversettelse.

Når og hvorfor bruker man intonasjon eller spørreord?

Hva er forskjellen mellom ja/nei-spørsmål og spørreordsspørsmål?

- Ja/nei-spørsmål krever bare bekreftelse: svarene er vanligvis sí eller no. De dannes med intonasjon og/eller verb-subjekt-omvending.
- Spørreordsspørsmål (WH-spørsmål) ber om informasjon: hva, hvem, hvor, når, hvorfor, hvordan, hvilket, hvor mye. De bruker spørreord i starten.

Eksempel, ja/nei:
- ¿Vienes mañana? — Kommer du i morgen?

Eksempel, spørreord:
- ¿Dónde vives? — Hvor bor du?

Hvordan danner man ja/nei-spørsmål med intonasjon eller omvending?

1. Intonasjon alene (vanlig i muntlig spansk)

På spansk kan du ofte lage et ja/nei-spørsmål ved å bruke samme ordrekkefølge som i en påstand, men med stigende intonasjon på slutten. I skrift må du likevel bruke spørsmålstegn (¿ ... ?).

- Vienes mañana. (påstand)
- ¿Vienes mañana? — (med hvilende eller stigende intonasjon) Kommer du i morgen?

2. Verb–subjekt-omvending (vanlig i skriftlig/formelt språk)

Du kan også bytte om på verb og subjekt: verbet kommer først, så subjektet. Dette er ofte mer formelt eller tydelig.

- ¿Vas tú al cine? — Går du på kino?
- ¿Ha llegado el paquete? — Har pakken ankommet?

3. Bruk av korte 'tag' for bekreftelse

Spansk bruker ofte små bekreftelsesord på slutten av setningen: ¿no?, ¿verdad?, ¿no es cierto?

- Vienes mañana, ¿no? — Du kommer i morgen, ikke sant?
- Es importante, ¿verdad? — Det er viktig, ikke sant?

Hvordan bruker man spørreord (qué, quién, dónde osv.)?

Spørreord settes vanligvis først i spørsmålet. De har alltid aksent når de er spørreord (qué, quién, cuándo, dónde, cómo, cuál, cuánto, por qué).

Vanlige spørreord med eksempler

- ¿Qué? (hva) — brukes både alene og foran substantiv.
- ¿Qué quieres? — Hva vil du?
- ¿Qué libro prefieres? — Hvilken bok foretrekker du?

- ¿Quién? / ¿Quiénes? (hvem) — entall/flertall.
- ¿Quién viene? — Hvem kommer?
- ¿Quiénes son ellos? — Hvem er de?
- ¿A quién llamaste? — Hvem ringte du? (her bruker vi a+quién som direkte objekt når det handler om personer)

- ¿Cuándo? (når)
- ¿Cuándo sales? — Når drar du?

- ¿Dónde? (hvor)
- ¿Dónde está la biblioteca? — Hvor er biblioteket?

- ¿Cómo? (hvordan)
- ¿Cómo te llamas? — Hva heter du? (bokstavelig: Hvordan kaller du deg?)
- ¿Cómo lo hiciste? — Hvordan gjorde du det?

- ¿Por qué? (hvorfor) vs. porque (fordi)
- ¿Por qué no viniste? — Hvorfor kom du ikke?
- No vine porque estaba enfermo. — Jeg kom ikke fordi jeg var syk.

- ¿Para qué? (til hvilket formål)
- ¿Para qué sirve esto? — Hva er dette til?

- ¿Cuánto/cuánta/cuántos/cuántas? (hvor mye / hvor mange) — må bøyes etter kjønn og tall
- ¿Cuánto cuesta? — Hvor mye koster det?
- ¿Cuánta agua bebes? — Hvor mye vann drikker du?
- ¿Cuántos libros tienes? — Hvor mange bøker har du?

- ¿Cuál/Cuáles? (hvilken/hvilke) — ofte brukt når man velger mellom alternativer eller etter ser
- ¿Cuál prefieres? — Hvilken foretrekker du?
- ¿Cuál es tu profesión? — Hva er yrket ditt? / Hvilket yrke har du?
- Merk: Før substantiv bruker du vanligvis qué: ¿Qué libro prefieres? ikke *¿Cuál libro?*

Qué vs. Cuál — enkel regel

- Bruk qué foran substantiv: ¿Qué libro? ¿Qué coche?
- Bruk cuál når du velger mellom alternativer eller etter ser: ¿Cuál es tu número? ¿Cuál de estos quieres?

Eksempler som viser forskjellen:
- ¿Qué día es hoy? — Hvilken dag er det i dag? (qué + substantiv)
- ¿Cuál es la fecha? — Hva er datoen? (ser + cuál)

Preposisjoner + spørreord (a, de, con, en, para, por...)

Når spørreord trenger en preposisjon, står preposisjonen vanligvis før spørreordet:

- ¿A quién viste? — Hvem så du?
- ¿De quién es esto? — Hvem sitt er dette?
- ¿Con quién vas? — Hvem skal du dra med?
- ¿En qué trabajas? — Hva jobber du med?/I hvilken bransje jobber du?
- ¿Para qué lo quieres? — Hva vil du ha det til?

Noen eksempler som viser forskjell mellom dónde og en qué:
- ¿Dónde vives? — Hvor bor du? (generell plassering)
- ¿En qué ciudad vives? — I hvilken by bor du? (spesifiserer typen sted)

Skriftlige regler: inverterte spørsmålstegn og aksenter

- På spansk begynner direkte spørsmål med omvendt spørsmålstegn (¿) og slutter med vanlig spørsmålstegn (?). Eksempel: ¿Cómo estás?
- Spørreord har aksent (til forskjell fra vanlige relative ord): qué vs que, quién vs quien, cómo vs como, cuándo vs cuando, dónde vs donde, cuál vs cual, cuánto vs cuanto, por qué vs porque.

Eksempel som endrer mening uten aksent:
- ¿Qué quieres? — Hva vil du?
- Se que quieres ir. — Jeg vet at du vil dra. (her er que uten aksent fordi det er en konjunksjon)

Indirekte spørsmål (spørsmål inne i en setning)

Indirekte spørsmål bruker ikke omvendt spørsmålstegn og følger vanlig setningsrekkefølge i hoveddelen (men spørreordene beholder aksent):

- Directo: ¿Qué quieres? — Hva vil du?
- Indirekte: No sé qué quieres. — Jeg vet ikke hva du vil.

Flere eksempler:
- Me pregunto cuándo vendrá. — Jeg lurer på når han/hun kommer.
- Pregunta quién llamó. — Spør hvem som ringte.

Obs: Spørreordene beholder aksent i indirekte spørsmål når de er spørreord (No sé cuándo llega). Aksenten brukes for å markere at det er et spørreord.

Spørsmål i forskjellige tider og med ulike pronomen

Eksempler i ulike tider (alle direkte spørsmål):
- Presens: ¿Estudias español? — Studerer du spansk?
- Preteritum: ¿Fueron al concierto ayer? — Dro de på konserten i går?
- Futurum: ¿Vendrás mañana? — Kommer du i morgen?
- Kondisjonalis: ¿Podrías ayudarme? — Kunne du hjelpe meg?
- Perfekt: ¿Has visto la película? — Har du sett filmen?

Formelt vs. uformelt:
- Uformell (tú): ¿Cómo estás? — Hvordan har du det?
- Formell (usted): ¿Cómo está usted? — Hvordan har De det?

Subjektet kan ofte droppes

Spansk lar deg utelate subjektet fordi verbets bøyning viser personen:
- ¿Vas al trabajo? — Går du på jobb?
- ¿(Tú) vas al trabajo? — Her er tú med for ekstra tydelighet eller kontrast.

I norsk kan du vanligvis ikke droppe subjektet: "Kommer du?" må ha pronomenet.

Bekreftelsesspørsmål og negative spørsmål

Når du forventer bekreftelse, kan du bruke nektende form eller korte tag-spørsmål:

- ¿No viniste ayer? — Du kom ikke i går, gjorde du?
- Veniste ayer, ¿no? — Du kom i går, ikke sant?
- Es verdad, ¿no? — Det er sant, ikke sant?

Negative spørsmål kan antyde overraskelse eller en antagelse:
- ¿No te gustó? — Likte du det ikke?

Sammenligning med norsk: hva er likt og hva er ulikt?

- Norsk krever ofte subjekt-verb-inversjon i ja/nei-spørsmål: "Kommer du?" (verb før subjekt). På spansk er inversjon valgfri i tale; intonasjon alene kan gjøre setningen om til spørsmål: "¿Vienes?" (ingen pronomen nødvendig).
- Norsk kan ikke droppes subjekt i samme grad som spansk. Spansk: "¿Vendrás?" vs norsk: "Kommer du?" (du må ha subjektet).
- Begge språk bruker spørreord i starten av WH-spørsmål: "Hva gjør du?" — "¿Qué haces?"

Vanlige feil å unngå

- Å glemme omvendt spørsmålstegn i skrift: skriv siempre ¿ ... ? i spansk.
- Feil: "Cómo estás?"
- Riktig: "¿Cómo estás?"

- Å glemme aksent på spørreord: qué, quién, cuándo, dónde, cómo, cuál, cuánto, por qué.
- Feil: "Que quieres?"
- Riktig: "¿Qué quieres?"

- Forveksle qué og cuál:
- Feil: *¿Cuál libro quieres?*
- Riktig: ¿Qué libro quieres? — Hvilken bok vil du ha?

- Ikke bøye cuánto etter kjønn/tall:
- Feil: *¿Cuánto manzanas?*
- Riktig: ¿Cuántas manzanas?

- Glemme 'a' foran menneskelig direkte objekt:
- Feil: *¿Quién viste?* (kan være uklart)
- Bedre: ¿A quién viste? — Hvem så du?

- Feil bruk av porque/por qué/porqué/por que:
- por qué (spørsmål) — ¿Por qué no viniste?
- porque (svar; «fordi») — No fui porque estaba enfermo.
- porqué (substantiv: "årsaken") — No sé el porqué.
- por que (sammenstilling av preposisjon + relativkonjunksjon, sjeldnere)

Kort referanse: spørreord og betydning (med eksempler)

- ¿Qué? — Hva? / Hvilken? — ¿Qué haces? — Hva gjør du?
- ¿Quién? — Hvem? — ¿Quién es? — Hvem er det?
- ¿Cuándo? — Når? — ¿Cuándo empieza? — Når begynner det?
- ¿Dónde? — Hvor? — ¿Dónde está? — Hvor er det?
- ¿Cómo? — Hvordan? — ¿Cómo estás? — Hvordan går det?
- ¿Por qué? — Hvorfor? — ¿Por qué lloras? — Hvorfor gråter du?
- ¿Para qué? — Til hvilket formål? — ¿Para qué sirve? — Hva er det til?
- ¿Cuánto/a/os/as? — Hvor mye/hvor mange? — ¿Cuántos años tienes? — Hvor gammel er du? (bokstavelig: hvor mange år har du)
- ¿Cuál/es? — Hvilken/hvilke? — ¿Cuál es tu color favorito? — Hvilken er din favorittfarge?

Gloseliste (enkel forklaring av viktige begreper)

- Intonasjon: Stemmefall i slutten av en setning; stigende intonasjon kan gjøre en påstand til et spørsmål.
- Omvendt rekkefølge / inversjon: Når verb kommer før subjekt (¿Viene Ana?).
- Spørreord (interrogativa): Ord som brukes for å be om informasjon (qué, quién, cuándo...).
- Indirekte spørsmål (pregunta indirecta): Et spørsmål som er innebygget i en annen setning; ingen spørsmålstegn i skrift.
- Aksent på spørreord: Skriftlig markør (´) for å skille spørreord fra andre ord (ej.: qué vs que).

Avslutningsvis: øv på begge måtene å stille spørsmål — med intonasjon i muntlig tale og med korrekt spørreord og tegnsetting i skrift. Legg ekstra vekt på aksenter (qué, quién, dónde osv.), riktig bruk av qué vs cuál og at cuánto bøyes etter substantivets kjønn og tall. Lykke til med spørsmål på spansk!