Å si klokkeslett og datoer

Introduksjon

Denne artikkelen forklarer hvordan man sier klokkeslett og datoer på spansk. Du får vite hva som er typisk, når man bruker de ulike formene, hvordan man bygger setningene og hvilke vanlige feil du bør unngå. Eksemplene er gitt på spansk, med norske oversettelser.

Klokkeslett på spansk

Hvordan spør man om klokka?

Vanlige spørsmål

¿Qué hora es? — Hva er klokka?

¿Tienes hora? (uformelt) — Har du klokke / vet du hva klokka er?

¿A qué hora...? — Når (på hvilken tid) ...? (brukes for avtaler)

Eksempel: ¿A qué hora empieza la película? — Når begynner filmen?

Vernet 'ser' med klokkeslett: Es la / Son las

Når du sier hva klokka er, bruker du verbet ser. For én time bruker du entall (es), for alle andre timer flertall (son):

Es la una. — Klokka er ett.

Son las dos. — Klokka er to.

Son las doce. — Klokka er tolv.

Merk: For 1:00 sier man alltid Es la una (ikke Son la una).

Hele timer og presisjon

Es la una en punto. — Klokka er ett presis.

Son las cinco en punto. — Klokka er fem presis.

En punto = «presis», ofte brukt i formelle sammenhenger.

Minutter: "y", "menos", "cuarto", "media"

De vanligste måtene å si minutter på:

- Bruk «y» for minutter etter hel time: Son las tres y diez. — Klokka er ti over tre.
Eksempler:
Son las tres y cinco. — 3:05 (tre og fem)
Son las cuatro y diez. — 4:10
Son las seis y veinte. — 6:20

- Bruk «y media» for halv: Son las siete y media. — Klokka er halv åtte.
Alternativ (mindre vanlig): Son las siete treinta. — 7:30 (skriftlig eller teknisk)

- Bruk «y cuarto» for kvart over: Son las ocho y cuarto. — 8:15

- Når minuttene er over 30, er det ofte naturlig å bruke «menos» (= «på/til») for å angi hvor mange minutter det er igjen til neste time:
Son las nueve menos diez. — 8:50 (ti på ni)
Son las cinco menos cuarto. — 4:45 (kvart på fem)

Eksempler som viser begge måter:
Son las cuatro y cuarenta y cinco. — 4:45
Son las cinco menos cuarto. — 4:45 (vanligere å si)

Presisere tid på døgnet: de la mañana / de la tarde / de la noche

For å gjøre klart om du mener morgen, ettermiddag eller kveld, legger du til:

- de la mañana — om morgenen (ca. til 12:00)
- de la tarde — om ettermiddagen (fra midt på dagen til tidlig kveld)
- de la noche — om kvelden/natten (etter solnedgang)

Eksempler:
La reunión es a las nueve de la mañana. — Møtet er kl. 09:00 om morgenen.
Nos vemos a las ocho de la noche. — Vi sees kl. 20:00 om kvelden.

Forskjell mellom «por la mañana» og «de la mañana»

Trabajo por la mañana. — Jeg jobber om morgenen (vanligvis, generell rutine).
La cita es a las diez de la mañana. — Avtalen er klokka ti om morgenen (spesifikt tidspunkt).

Mediodía og medianoche

Es mediodía. — Det er middagstid / kl. 12:00.
Es medianoche. — Det er midnatt.

For å angi et arrangement bruker man ofte: La cena es al mediodía / a medianoche eller: La película empieza a medianoche. (NB: man sier ofte "a medianoche" uten artikkel ved tidspunkt for en hendelse.)

12-timers vs 24-timers klokke (skriftspråk og muntlig språk)

I dagligtale bruker man vanligvis 12-timerssystemet med «de la mañana», «de la tarde», «de la noche». I formelle sammenhenger (tog- eller flytidtabeller, militær tid) brukes 24-timersformat: «15:30» leses ofte som "las quince treinta" eller i talespråk «las tres y media de la tarde».

Eksempler:
- Horario del tren: 22:15 — se lee veinte y dos quince o las diez y cuarto de la noche.
- En conversación: Son las diez y cuarto de la noche. — 22:15.

Bruke "a la / a las" ved klokkeslett for avtaler

Når du sier når en hendelse skjer, bruk preposisjonen a + artikkel + klokke:

La película empieza a las nueve. — Filmen begynner klokka ni.
La clase empieza a la una. — Timen begynner klokka ett. (NB: «a la una», ikke «a las una»)

Tidsintervaller og varighet

Vanlige måter å uttrykke intervaller:

De nueve a cinco. — Fra ni til fem.
Desde las nueve hasta las cinco. — Fra kl. 09:00 til kl. 17:00.
Entre las nueve y las diez. — Mellom kl. 09:00 og 10:00.
Trabajo desde las ocho hasta las cuatro. — Jeg jobber fra 08:00 til 16:00.

For varighet: durar, durante

La conferencia dura dos horas. — Forelesningen varer i to timer.
Durante la tarde — i løpet av ettermiddagen.

Formelle forkortelser og skrivemåter (a. m., p. m.)

I skriftlig spansk kan man også bruke a. m. og p. m. (eller AM / PM). I mange spansktalende land er det mer vanlig å bruke 24-timers notasjon i offisielle tekster.

Eksempel i skrift: 9:30 a. m. — 09:30 på morgenen.

Vanlige feil med klokkeslett

- Å bruke «estar» i stedet for «ser»: *¿Qué hora está? — feil. Riktig: ¿Qué hora es?
- Glemme artikkel: *Es una — feil. Riktig: Es la una.
- Si å si: Unngå «Son la una» (feil), riktig er «Es la una».
- Bruke "y" for alle tilfeller: For minutter over 30 er det vanlig å bruke "menos" (men begge er grammatisk korrekte).

Datoer på spansk

Grunnformen: el + dag + de + måned (+ de + år)

Den vanligste måten å skrive og si datoer på spansk er:

el 5 de mayo (de 2023)

Eksempel:
Hoy es el 5 de mayo. — I dag er det 5. mai.
Mi cumpleaños es el 3 de junio. — Bursdagen min er 3. juni.

Merk: På skrift skrives ofte tallet uten «el», spesielt i korte notater: 5 de mayo de 2023.

Første dag i måneden: "primero"

For den første dagen i en måned er det vanlig å si "primero":

Hoy es primero de enero. — I dag er det 1. januar.
El primero de mayo es fiesta. — 1. mai er en fridag.

Å si "el uno de enero" er mulig, men "primero" brukes ofte muntlig og i formelle kunngjøringer.

Dager i uken og måneder (ordliste)

Ukedager

lunes — mandag
martes — tirsdag
miércoles — onsdag
jueves — torsdag
viernes — fredag
sábado — lørdag
domingo — søndag

Eksempler:
El lunes tengo clase. — På mandag har jeg undervisning.
Los lunes voy al gimnasio. — På mandager drar jeg på treningsesenteret. (vanligvis / hver mandag)

Måneder

enero — januar
febrero — februar
marzo — mars
abril — april
mayo — mai
junio — juni
julio — juli
agosto — august
septiembre — september
octubre — oktober
noviembre — november
diciembre — desember

Eksempler:
El 12 de octubre es fiesta nacional. — 12. oktober er en nasjonal helligdag.
Nací en agosto. — Jeg ble født i august.

Merk om store/små bokstaver

På spansk skrives ukedager og måneder med liten forbokstav (som også er vanlig i norsk). Ikke stort behov for å kapitalisere dem.

Hvordan si årstall (años) på spansk

Årstall uttales vanligvis som et fullt tall:

1987 — mil novecientos ochenta y siete.
2000 — dos mil.
2003 — dos mil tres.
2010 — dos mil diez.
2021 — dos mil veintiuno (eller dos mil veintiún).

Eksempler:
Nací en 1990. — Jeg ble født i 1990.
La película se estrenó en 2015. — Filmen hadde premiere i 2015.

Vanlige feil

- Å si «dos mil y uno» er ikke anbefalt; si heller «dos mil uno». Mange sier likevel «dos mil uno» uten «y».
- For år mellom 1900–1999 brukes vanligvis «mil novecientos ...».

Preposisjoner med datoer: el, en, a

- El lunes — brukes for bestemte dager: El lunes voy al médico. (På mandag skal jeg til legen.)
- Los lunes — hver mandag (vanlighet): Los lunes tengo clase.
- En enero — i januar: En enero hace frío.
- A + dato/tid for hendelser: La fiesta es el 3 de junio a las ocho de la noche.

Eksempler:
La reunión es el miércoles 10 de marzo a las 14:00. — Møtet er onsdag 10. mars kl. 14:00.

Skriftlig datoformat og internasjonal forvirring

I spansktalende land følger man vanligvis dag–måned–år (DD/MM/ÅÅÅÅ). Altså 05/07/2023 betyr 5. juli 2023. I internasjonale sammenhenger kan dette skape forvirring med amerikansk format (MM/DD/ÅÅÅÅ).

Anbefalt tydelig form i tekst: 5 de julio de 2023 eller 05-07-2023 (men vær klar på hva formatet betyr).

Vanlige feil med datoer

- Bruke engelske mønstre (MM/DD) i spansktalende kommunikasjon kan gi feil dato.
- Skrive måneder med stor forbokstav (spansk typisk liten bokstav).
- Bruke «uno» i stedet for «primero» for første dag (ikke alltid feil, men «primero» er vanlig i tale for 1. dag).

Kombinerte eksempler: klokkeslett + dato

La cita es el lunes 3 de junio a las 10:30 de la mañana. — Avtalen er mandag 3. juni kl. 10:30 om morgenen.
La boda será el 12 de agosto a las seis de la tarde. — Bryllupet blir 12. august kl. 18:00 om ettermiddagen.
Nací el 22 de abril de 1995. — Jeg ble født 22. april 1995.
La película empieza a medianoche. — Filmen begynner ved midnatt.

Flere korte eksempler (spansk — norsk):
- ¿Qué hora es? — ¿Son las nueve? — 9:00 — Klokka er ni.
- ¿A qué hora abre la tienda? — Abre a las diez. — Butikken åpner kl. 10.
- ¿Cuándo es tu cumpleaños? — Es el 5 de mayo. — Når er bursdagen din? — Den er 5. mai.
- ¿A qué hora llega el tren? — Llega a las 15:45. — Toget kommer kl. 15:45.

Kort gloseliste (ord og uttrykk)

Qué hora es? — Hva er klokka?
Es la una / Son las... — Det er (én / flere) klokkeslett.
en punto — presis
y / menos — og / på (for klokkeslett)
cuarto / media — kvart / halv
de la mañana / de la tarde / de la noche — om morgenen / ettermiddagen / kvelden
a + la(s) — brukes for tidspunkt (a las ocho, a la una)
el + dag + de + måned — datoformat (el 3 de junio)
primero — den første (dag i måneden)

Oppsummering og nyttige tips

- Bruk alltid verbet ser når du sier klokkeslett: Es la / Son las.
- For 1:00: Es la una. Alltid entall.
- Bruk "y" for minutter etter hel time, og "menos" for minutter til neste time (særlig når minutter > 30).
- Angi tid på døgnet med de la mañana/tarde/noche for å unngå forvirring.
- Datoer skrives vanligvis som el 5 de mayo de 2023 (dag–måned–år). Bruk "primero" for 1. dag i måneden.
- Vær oppmerksom på forskjeller mellom muntlig og skriftlig språk (12-timers vs 24-timers system).

Med disse reglene og eksemplene kan du si og forstå klokkeslett og datoer på spansk i de fleste situasjoner. Lykke til med øvingen!