Używanie zaimków wskazujących (this, that, these, those)

Co to są zaimki wskazujące i po co się ich używa?

Zaimki wskazujące (ang. demonstratives) to słowa, które wskazują na konkretny przedmiot, osobę, pomysł lub sytuację. W angielskim podstawowe formy to: this, that, these, those. Mówią nam dwie rzeczy:

relację przestrzenną/konceptualną względem mówiącego (bliskość — near vs daleko — far),
liczbę (pojedyncza vs mnoga).

Mogą występować jako:
- określniki/determinatory (przed rzeczownikiem): this book, those cars
- zaimki/pronouns (zastępują rzeczownik): This is mine, Those are expensive

Przykład (po angielsku + tłumaczenie):
- "This is my phone." — "To jest mój telefon."
- "Those are my keys." — "To są moje klucze (tamte)."

Kiedy używać: bliskość i liczba?

Zasada jest prosta:

this — blisko, liczba pojedyncza
these — blisko, liczba mnoga
that — daleko, liczba pojedyncza
those — daleko, liczba mnoga

„Blisko” oznacza nie tylko fizyczną odległość — może to być też odległość w czasie lub w rozmowie (czy mówimy o czymś, co jest aktualne / właśnie wspomniane). Przykłady:
- Blisko, poj.: "This cup is hot." — "Ten kubek jest gorący."
- Daleko, poj.: "That cup on the shelf is old." — "Tamten kubek na półce jest stary."
- Blisko, mn.: "These cookies are for you." — "Te ciasteczka są dla ciebie."
- Daleko, mn.: "Those houses across the street are new." — "Tamte domy po drugiej stronie ulicy są nowe."

Zaimki czy określniki? (kiedy stoją przed rzeczownikiem, a kiedy zastępują rzeczownik)

Jako określnik (przed rzeczownikiem):
"this book" — "ta książka"
"those students" — "tamci uczniowie"
Jako zaimek (samodzielnie, zastępuje rzeczownik):
"This is interesting." — "To jest interesujące."
"Those were amazing." — "Tamte (rzeczy) były niesamowite."

Zwróć uwagę: forma jest taka sama, zmienia się jedynie funkcja w zdaniu.

Jak tworzyć poprawne formy i typowe konstrukcje?

Zasada liczby i bliskości: this (singular, near), that (singular, far), these (plural, near), those (plural, far).
Jeśli nie chcesz powtarzać rzeczownika, użyj zaimka: "I like this dress. I don't like that one." — "Podoba mi się ta sukienka. Tamta mi się nie podoba." ("one" = ten/tamten)
Zaimki mogą łączyć się z wyrażeniami miejsca i czasu:
"this here", "that over there" (potocznie)
"this week/these days" — teraźniejszy okres
"that week/those days" — odniesienie do przeszłości lub oddalonego okresu

Przykłady pokazujące bliskość i liczbę

(Każda para: angielski — polskie tłumaczenie)

1) Singular vs plural, both near:
- "This apple is sweet." — "To jabłko jest słodkie."
- "These apples are sweet." — "Te jabłka są słodkie."

2) Singular vs plural, both far:
- "That mountain is high." — "Tamta góra jest wysoka."
- "Those mountains are high." — "Tamte góry są wysokie."

3) Near vs far (singular):
- (przy mnie) "This pen is mine." — "Ten długopis jest mój."
- (dalej) "That pen on the table is his." — "Tamten długopis na stole jest jego."

4) Near vs far (plural):
- (przy mnie) "These books are new." — "Te książki są nowe."
- (dalej) "Those books over there are mine." — "Tamte książki tam są moje."

5) Zaimek vs określnik:
- "This is my sister." — "To jest moja siostra." (zaimek)
- "This sister is helpful." — "Ta siostra jest pomocna." (określnik)

6) Przykłady czasowe:
- "This month I'm very busy." — "W tym miesiącu jestem bardzo zajęty."
- "That month was difficult." — "Tamten miesiąc był trudny."
- "These days I don't go out much." — "W tych dniach rzadko wychodzę."
- "Those days felt carefree." — "Tamte dni wydawały się beztroskie."

This vs that w dyskursie (rozmowie) — jak odniesienia w tekście wpływają na wybór?

This często wprowadza coś nowego lub mówi o czymś bezpośrednio obecnym: "This is what I think." — "To jest to, co myślę."
That często odnosi się do czegoś, co już zostało wspomniane albo do rzeczy bardziej „odległej” w kontekście: "He missed the bus. That made him late." — "Spóźnił się na autobus. To (tamto) spowodowało, że się spóźnił."
W praktyce: jeśli mówisz o czymś, co właśnie powiedziałeś, możesz użyć that („To, co powiedziałeś, …”). Jeśli przedstawiasz coś tu i teraz, użyjesz this.

Częste błędy i jak ich unikać

Błąd: "This books are interesting." — NIEPOPRAWNIE. Poprawnie: "These books are interesting." (liczba)
Błąd: używanie "these" przed rzeczownikiem niepoliczalnym: "These water is cold." — NIEPOPRAWNIE. Poprawnie: "This water is cold." (niepoliczalne → forma pojedyncza)
Błąd: mylenie "that" jako zaimka z "that" jako spójnikiem. Porównaj:
Demonstratywne: "That car is red." — (tamten samochód)
Spójnik: "I know that he is here." — (że) — tu "that" nie wskazuje, tylko łączy zdanie podrzędne.
Błąd: mówienie tylko "that" przy czymś bliskim (częsty u uczących się). Sprawdź: czy przedmiot jest przy tobie (this/these) czy dalej (that/those).
Uwaga: "This is my friend John." → jeśli chcesz wskazać kogoś stojącego trochę dalej, użyj "That is my friend John." (pokazujesz odległość lub dystans)

Porównanie z polskimi zaimkami wskazującymi

Polski ma podobne rozróżnienie, choć forma się różni:

this ≈ ten/ta/to (często blisko)
that ≈ tamten/tamta/tamto (bardziej ‘daleko’)
these ≈ ci/te (blisko, liczba mnoga)
those ≈ tamci/tamte (daleko, liczba mnoga)

Przykłady:
- "This book" → "ta książka" lub w mowie potocznej "ta książka" nawet gdy nie jest bardzo blisko.
- "That book" → "tamta książka" (zwykle dalej lub już wspomniana wcześniej).

W praktyce polski użytkownik często używa tylko "ten/ta/te" bez wyraźnej różnicy bliskości (kontekst rozmowy robi resztę), ale w angielskim różnica this/that jest bardziej naturalnie wyrażana i warto ją ćwiczyć.

Inne uwagi i przydatne konstrukcje

"This one/That one/These ones/Those ones" — używane, gdy nie chcemy powtarzać rzeczownika: "I like this one." — "Lubię ten." (zwykle: "I like this." wystarczy, ale "this one" jest jasne)
W zdaniach formalnych/książkowych można spotkać "that" w roli spójnika (o czym wyżej) — to inna funkcja niż demonstratywna.
W mowie codziennej często słyszy się zwroty z akcentowaną formą: "That was awesome!" — "To było super!" (emocjonalne odniesienie do czegoś już zakończonego)

Słowniczek (krótkie definicje)

Zaimek wskazujący (demonstrative) — słowo wskazujące konkretny przedmiot lub ideę (this, that, these, those).
Określnik / determinator — słowo stojące przed rzeczownikiem, określające go (np. this book).
Zaimka/pronoun — słowo zastępujące rzeczownik, stojące samodzielnie (np. This is mine).
Proksymalny / bliski (proximal) — odnoszący się do czegoś bliższego mówiącemu (this/these).
Dystalny / daleki (distal) — odnoszący się do czegoś dalszego lub bardziej oddalonego (that/those).

Podsumowanie

Pamiętaj: this/these = blisko; that/those = daleko. This/that = pojedyncza; these/those = mnoga.
Zwracaj uwagę, czy słowo stoi przed rzeczownikiem (określnik) czy zastępuje go (zaimek).
Ucz się na parach przykładowych zdań (jak powyżej) i ćwicz wskazywanie przedmiotów — gest pomaga utrwalić różnicę.

Jeśli chcesz, mogę przygotować krótki zbiór przykładowych zdań z tłumaczeniami do powtórki (z naciskiem na bliskość vs daleko oraz liczbę).