Zaimki wskazujące (questo, quello)

Zaimki wskazujące w języku włoskim: questo i quello

Zaimki wskazujące (demonstratives) we włoskim — najważniejsze to questo i quello. Używamy ich, żeby wskazać osobę, rzecz, czas lub fragment wypowiedzi: "ten/ta/to" (pol. ten/ta/to) — blisko mówiącego (questo) lub "tamten/tamta/tamto" — dalej od mówiącego lub wcześniej wspomniane (quello).

Podstawowa różnica

- Questo = "ten/ta/to" blisko mówiącego (fizycznie lub w dyskursie: to, co właśnie mówię/pokazuję).
- Przykłady:
- Italiano: "Questo libro è interessante."
Polski: "Ta książka jest interesująca."
- Italiano: "Guarda questo!"
Polski: "Spójrz na to (tutaj)!"

- Quello = "tamten/tamta/tamto" dalej od mówiącego lub odnoszący się do czegoś już wspomnianego (anafora).
- Przykłady:
- Italiano: "Quella casa è lontana."
Polski: "Tamten dom jest daleko."
- Italiano: "Ho visto un film ieri. Quello era noioso."
Polski: "Widziałem wczoraj film. Tamten był nudny."

Warto pamiętać: w języku włoskim 'blisko' i 'daleko' mogą być zarówno przestrzenne, jak i „wypowiedzeniowe” (to, co teraz mówię vs to, co już powiedzieliśmy wcześniej).

Formy podstawowe — questo

- Masculine singular: questo
- E.g. Italiano: "questo libro" — Polski: "ten książka" -> "ta książka" (w sensie ogólnym: "ten" dla męskiego rzeczownika)
- Feminine singular: questa
- E.g. "questa casa" — "ten dom" -> "ten dom (żeńskie: questa)"
- Masculine plural: questi
- E.g. "questi libri" — "te książki"
- Feminine plural: queste
- E.g. "queste case" — "te domy"
- Elizja przed samogłoską (w liczbie pojedynczej): quest' + samogłoska
- E.g. "quest'uomo" (questo uomo), "quest'amica" (questa amica)

Formy podstawowe — quello (zależne od dźwięku początku wyrazu)]

Quello ma kilka postaci, które odpowiadają formom rodzajnika określonego (il / lo / l' / i / gli / le). Wybór zależy od pierwszej litery następnego wyrazu.

- Masculine singular:
- quel + rzeczownik zaczynający się od zwykłej spółgłoski: "quel libro" (ten książka = tamta książka)
- quello + rzeczownik zaczynający się od s+spółgłoska, z, ps, pn, gn, x, y: "quello studente", "quello zaino", "quello psicologo"
- quell' + przed samogłoską: "quell'uomo"
- Feminine singular:
- quella + przed spółgłoską: "quella casa"
- quell' + przed samogłoską: "quell'amica"
- Masculine plural:
- quei + przed spółgłoską: "quei libri"
- quegli + przed samogłoską lub przed s+spółgłoską, z, ps, pn, gn...: "quegli amici", "quegli studenti", "quegli zaini"
- Feminine plural: quelle (zawsze): "quelle case"

Przykłady:
- Italiano: "Quel ragazzo è mio amico."
Polski: "Tamten chłopak jest moim przyjacielem."
- Italiano: "Quello studente ha superato l'esame."
Polski: "Tamten student zdał egzamin."
- Italiano: "Quegli studenti sono rumorosi."
Polski: "Tamci studenci są głośni."
- Italiano: "Quell'uomo parla inglese."
Polski: "Tamten mężczyzna mówi po angielsku."

Krótka reguła wyboru formy dla 'quello'/'quegli':
1. Sprawdź, czy rzeczownik zaczyna się od samogłoski — wtedy użyj formy z apostrofem (quell', quest').
2. Jeśli zaczyna się od spółgłoski prostego typu (np. b, c, d), użyj 'quel' (l. poj.) lub 'quei' (l. mn.).
3. Jeśli zaczyna się od grupy typu s+spółgłoska, z, ps, pn, gn (czyli te, przed którymi wchodzi "lo" jako rodzajnik), użyj 'quello' (l. poj.) lub 'quegli' (l. mn.).

Włoskie formy wyglądają tak samo jako przymiotnik (determinant) i jako zaimek, ale funkcja w zdaniu się różni.

- Jako przymiotnik (zawsze przed rzeczownikiem):
- Italiano: "Questa macchina è nuova."
Polski: "Ten samochód jest nowy."

- Jako zaimek (zastępuje rzeczownik):
- Italiano: "Quale preferisci? Questo."
Polski: "Który wolisz? Ten." ("Questo" = "ten (tu)" jako odpowiedź)
- Italiano: "Quella è la mia."
Polski: "Tamta jest moja."

Uwaga o szyku i artykułach
- Nie łączymy przymiotnika wskazującego z rodzajnikiem określonym: mówimy "quel ragazzo", a nie "il quel ragazzo". Nie używaj obu naraz.

W mowie potocznej dodaje się "qui/qua" (tu) i "lì/là" (tam) dla wzmocnienia:
- "Questo qui è migliore." — "Ten tutaj jest lepszy."
- "Quello lì è più economico." — "Tamten tam jest tańszy."

Uwaga: "quello che" jest bardzo częste. "Questo che" występuje, gdy mówimy o czymś, co właśnie jest wypowiadane lub demonstrowane.

Wyrażenia czasowe i idiomatyczne
- "questa settimana" — "w tym tygodniu" (questo użyte dla wyrażeń czasu)
- "quella volta" — "tamtego razu"
- "quest'anno" — "w tym roku"
- "a questo punto" — "w tym momencie / w tym punkcie"
- "da quello che so" — "z tego co wiem"

- Mylenie form "quello/quel/quegli/quei":
- Błędnie: "quel studente" (zamiast "quello studente").
- Poprawnie: "quello studente" (s+spółgłoska: "quello")

- Nieuzgadnianie rodzaju/liczby:
- Błędnie: "questo ragazze"
- Poprawnie: "queste ragazze" (f. l.mn.)

- Dodawanie rodzajnika przed przymiotnikiem wskazującym:
- Błędnie: "il quel libro"
- Poprawnie: "quel libro" lub "il libro"

- Niewłaściwe stosowanie elizji/apostrofu:
- Przykład: "quest'uomo" i "quell'uomo" — apostrof usuwa samogłoskę kończącą (questo/quello) przed samogłoską rozpoczynającą następne słowo. Obie formy (z apostrofem lub bez) mogą występować w mowie, ale pamiętaj o poprawnej pisowni: quest'uomo, quell'uomo.

Formy podstawowe — questo
- Italiano: "Questo libro è mio."
Polski: "Ta książka jest moja."
- Italiano: "Questa penna non funziona."
Polski: "Ten długopis nie działa."
- Italiano: "Questi amici vengono stasera."
Polski: "Ci przyjaciele przyjdą dziś wieczorem."
- Italiano: "Queste scarpe sono nuove."
Polski: "Te buty są nowe."
- Italiano: "Quest'anno vado in vacanza in Italia."
Polski: "W tym roku jadę na wakacje do Włoch."

Formy 'quello' w praktyce
- Italiano: "Quel libro è sul tavolo."
Polski: "Tamta książka jest na stole."
- Italiano: "Quella ragazza è intelligente."
Polski: "Tamta dziewczyna jest inteligentna."
- Italiano: "Quello zaino è pesante."
Polski: "Tamten plecak jest ciężki."
- Italiano: "Quegli studenti studiano molto."
Polski: "Tamci studenci dużo się uczą."
- Italiano: "Quelle donne parlano italiano."
Polski: "Tamte kobiety mówią po włosku."

Pronoun / zaimek — zastępowanie rzeczownika
- Italiano: "Quale preferisci, questo o quello?"
Polski: "Który wolisz, ten czy tamten?"
- Italiano: "Preferisco quello."
Polski: "Wolę tamten."
- Italiano: "Quella è la mia."
Polski: "Tamta jest moja."

Z 'qui/qua' i 'lì/là' dla wzmocnienia
- Italiano: "Prendi questo qui."
Polski: "Weź to tutaj."
- Italiano: "Quello lì è mio."
Polski: "Tamto tam jest moje."

- Questo: m.sg = questo (quest' przed samogłoską), f.sg = questa (quest' przed samogłoską), m.pl = questi, f.pl = queste.
- Quello: m.sg = quel / quello / quell' (zależnie od dźwięku), f.sg = quella / quell', m.pl = quei / quegli, f.pl = quelle.

- Zaimki wskazujące (przymiotniki wskazujące): słowa, które wskazują na konkretną osobę/ rzecz (questo, quello).
- Przymiotnik (determinant): wyraz stojący przed rzeczownikiem i określający go ("questa casa").
- Zaimek: wyraz zastępujący rzeczownik ("Preferisco questo").
- Elizja (opuszczenie samogłoski): skrócenie formy z apostrofem (quest'anno, quell'uomo).
- Anafora: odniesienie do czegoś wcześniej wspomnianego ("Ho visto un film. Quello era bello.").

Podsumowanie

- "Questo" oznacza "ten/ta/to" (zwykle blisko mówiącego), "quello" — "tamten/tamta/tamto" (dalej lub wcześniej wspomniane).
- Trzeba zawsze dopasować formę do rodzaju (m/f) i liczby (poj./mn.), a w przypadku "quello" brać pod uwagę dźwięk, od którego zaczyna się następny wyraz (samogłoska, s+spółgłoska, z, itp.).
- W języku polskim mamy odmianę przez przypadki; we włoskim demonstratives nie zmieniają się przez przypadki, zmieniają się tylko przez rodzaj i liczbę (oraz fonetycznie: skrócenia/elizja).

Jeśli chcesz, mogę teraz przygotować krótkie zestawy przykładów do powtarzania według kategorii (forma, przed samogłoską, s+spółgłoska, zaimek vs przymiotnik).